Vandaag maakten we een busreis van nog geen vijftig kilometer, die twee uur langer duurde dan de aangekondigde één uur en een kwartier. In een bus waarvan het toilet op slot zat. Gelukkig werkte de airconditioning wel, maar onderweg moesten we twee keer uitstappen en een minuut of twintig buiten staan wachten tot alle paspoorten gecontroleerd waren. In de schaduw, dat dan weer wel, maar ook daar was het bijna dertig graden.

Was dat heel erg? Daarover zijn de meningen verdeeld. Maar niet over het feit dat het toch mooi is om na meer dan 50 jaar samen reizen nog weer eens een nieuwe ervaring op te doen. Althans: dat lange wachten voor een grensovergang herinnerden we ons natuurlijk nog wel van de tijden vóór Schengen (en van bezoeken aan de VS Australië en Nieuw-Zeeland). Maar in een bus - dat hadden we nog niet gedaan.

Maar goed. Laten we bij het begin beginnen. Of eigenlijk een jaartje eerder, want het is alweer even geleden dat we hier berichtten over onze reizen. De reden daarvoor is dat we vorig jaar -naast onze jaarlijkse wintertrip naar zuid-Spanje waarover niet veel te vertellen viel- niet zoveel gereisd hebben. Een tochtje van ruim een week van het begin van de tachtigjarige oorlog (Heiligerlee) naar het einde (Münster) – meer zat er vanwege een heupoperatie niet in. En natuurlijk hadden we ook de nodige festiviteiten die ons wat dichter bij huis hielden.

Maar nu dus: een lange rit in een trage machine. Van Dubrovnik in Kroatië naar Herceg Novi in Montenegro. Voor ons gevoel het echte begin van een drie weken durende reis die ons uiteindelijk naar Tirana moet brengen. De vliegreis van Rotterdam naar Dubrovnik tellen we dan niet mee, maar over Dubrovnik zelf moeten we het natuurlijk wel hebben. We hebben twee dagen door de oude binnenstad geslenterd, samen met honderden andere toeristen. Een soort Valkenburg dus, alweer, maar wel de moeite waard. Ook als je, zoals wij, nog nooit iets van Game of Thrones gezien hebt, iets wat hier kennelijk is opgenomen. Een kleine vesting, ingeklemd tussen bergen en de zee. Hoge, dikke muren met imposante toegangspoorten. Een redelijk lange en brede rechte straat parallel aan de bergen, een kortere dwars daarop. In het daardoor opgespannen kwadrant een zeer overzichtelijk raamwerk van smalle steegjes. Net breed genoeg om aan één kant wat tweepersoons tafeltjes langs de muur te zetten, en van dergelijke terrasjes is het dan ook vergeven (ons zij het dan weer vergeven dat we op een daarvan lekker lang geluncht hebben). Wat precies de reden van deze bouw is, zouden we niet weten – maar een effect viel ons wel direct op: omdat de huizenblokken redelijk hoog zijn, valt de zon maar een paar minuten per dag recht in de steegjes en blijft het er dus relatief koel.

Er is een aantal bezienswaardigheden binnen de muren, waarvan we een kerk en het “Paleis van de rector” bezocht hebben. Dat laatste is een mooi gebouw in Italiaanse barokstijl: trappen en galerijen rond een binnenplaats (denk aan etsen van Escher), rijk versierd met schilder- en beeldhouwwerk. In een aantal zalen een tentoonstelling van de bewaard gebleven bezittingen van de rijkste families in de stad: meubilair, serviezen, bestek, wapens, schilderijen, draagstoelen, kleding en zo voort. Ook dat deed denken aan wat we eerder in Italië zagen – en dat is natuurlijk niet vreemd, gezien de grote invloed van Venetië langs een groot deel van de Adriatische kust en de korte afstand over zee. In het paleis ook een tentoonstelling van foto’s die gemaakt waren tijdens het beleg van de stad gedurende de oorlog van begin jaren ’90 van de vorige eeuw. Beklemmend, zeker in het licht van wat er nu alweer jaren in Oekraïne gebeurt.

Een eindje buiten de oude binnenstad bezochten we het museum voor moderne kunst. Vooral lokale, of in elk geval Kroatische schilders en beeldhouwers. Niet bepaald de wereldtop, maar toch is er altijd wel weer iets wat je raakt en bijblijft omdat de kunstenaar een blik of een houding mooi getroffen heeft.

De drie nachten hier brachten we door in een appartement dat een flink eind buiten de stad lag, in Komolac aan het einde van een langgerekte baai. Redelijk landelijk, heerlijk rustig en op een minuut van een halte waarvandaan een paar keer per uur een bus naar de oude stad ging. Ideaal, en je pikt ook nog wat op van het forensenbestaan (lees: op de terugweg was de bus volgepakt met mensen die kennelijk woonden in de flatgebouwen die we vanuit ons appartement zagen liggen).

En hebben we nog een bespiegeling naar aanleiding van ons bezoek? Ja, natuurlijk. We kwamen in het paleis van de rector ook terecht in wat de rechtbank geweest moet zijn, en in de kerkers. Denk bij die rechtbank vooral aan klassejustitie en volstrekte rechteloosheid voor wie niet tot de adel of de gegoede burgerij behoorde. En de kerkers waren natuurlijk donker, bedompt en gespeend van alle menselijkheid. Precies zoals sommigen de gevangenis tegenwoordig ook weer zouden willen zien, dachten we. Wat weer de vraag opriep: waarom eigenlijk? De straf -de vergelding- is de vrijheidsbeneming. Dat die een paar honderd jaar geleden werd voltrokken onder omstandigheden die we nu onmenselijk vinden, valt in zoverre te begrijpen dat het leven in vrijheid voor velen niet veel beter was. Maar eigenlijk zou dat toch reden moeten zijn om ook nu de omstandigheden in de gevangenis niet slechter te maken dan strikt noodzakelijk met het oog op de beveiliging?